Η απεικόνιση της ριζοσπαστικής δεξιάς (Donald Trump – II)

Η απεικόνιση της ριζοσπαστικής δεξιάς (Donald Trump – II)
Lacan Quotidien N° 589 – 17/06/2016

Το ασυνείδητο είναι η πολιτική,
το χρονικό του Ρεζινάλντ Μπλανσέ

«Πολλά πράγματα που βρίσκονται μπροστά μας δεν εμφανίζονται με άμεσο τρόπο για να τα δούμε, αλλά μόνο μέσω μιας απεικόνισης (…). Εκείνο που βλέπουμε, δεν είναι πια μόνο τα πράγματα, αλλά οι ηλεκτρονικές τους απεικονίσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα πράγματα λείπουν, είναι εντελώς απόντα, αλλά οι ηλεκτρονικές τους απεικονίσεις είναι παρούσες, και με επίμονο τρόπο» Raffaele Simone, « Το γλυκό Τέρας » [1]

Αυτό το κείμενο αποτελεί συνέχεια στο κείμενο του ίδιου συγγραφέα στο Lacan Quotidien N° 588

Άνοδος του φασισμού;
Το λαϊκό αίσθημα το ερμήνευσε εξαιρετικά ορθά, διότι εδώ έγκειται η άλλη όψη του προσώπου, The Donald διατείνεται πως είναι ένας σπάνιος άνθρωπος. Δεν έχει όμοιό του και είναι έξω από τα συνηθισμένα, επομένως εκτός διαστάσεων, για να αναγνωρίσουμε, όπως θα το είχε εκτιμήσει, το ανάστημά του σχεδόν ως κατσέρ. Είναι ο βροντερός outsider που τα λέει έξω από τα δόντια του στους κατόχους του establishment, καταγγέλλει την ανεντιμότητά τους χωρίς αναστολές, απολαμβάνει ευρέως όταν παραβαίνει τον κώδικα των καλών τρόπων που συνηθίζονται στην πολιτισμένη δημόσια αντιπαράθεση και τελικά τα βάζει, με μια μοχθηρία που ντύνεται με τα στολίδια μιας πρόσχαρης αστειότητας, με τα ίδια τα πρόσωπα προκειμένου να τα κρεμάσει στα άγκιστρα της υποτιθέμενης απόλαυσής τους η οποία συνιστά το μίζερο είναι τους (Crooked Hillary, Lying Ted, Crazy Bernie [2], κλπ).
Εκείνο που εμφανίζεται εδώ σαν την γλώσσα της αλήθειας ενθουσιάζει το κοπάδι των ψηφοφόρων του Ντόναλντ Τραμπ. Ξερογλείφονται μ’ αυτήν, ο απόηχος που έχουμε δεν το διαψεύδει. Θεωρούν αυτόν τον λόγο που γειτονεύει πάντα με το χυδαίο υβρεολόγιο και την ατιμωτική προσβολή εγγύηση «αυθεντικότητας». Στην πραγματικότητα, απολαμβάνουν αυτήν την πολυλογία φανφαρόνου που δεν σέβεται τίποτα και κανέναν, που παραβαίνει τις καθιερωμένες συνήθειες της δημόσιας και δημοκρατικής συζήτησης, που δεν διστάζει ούτε να πει ψέματα ούτε να κάνει πονηριές ούτε να εξαπατήσει ούτε να απειλήσει ούτε να ασκήσει, χωρίς καν να κρυφτεί, τους πιο βδελυρούς εκβιασμούς. Δεν είναι άραγε αυτός ο οποίος, ευαίσθητος όσο δεν γίνεται για να μην πούμε υπερευαίσθητος, ξεσπά σε ανησυχητικές επιθέσεις εναντίον του τύπου και υπόσχεται, εάν εκλεγεί πρόεδρος, να τις εντείνει; Οι νόμοι που εγγυώνται την ελευθερία της έκφρασης και την ελευθερία του τύπου, προειδοποιεί, θα τεθούν γρήγορα υπό αμφισβήτηση [3].
Εξ ου, και ολόκληρη η διαμάχη που ταράζει σήμερα την δημοκρατική Αμερική της διανόησης. Ανησυχεί για το τι θα μπορούσε κάλλιστα να φέρει στην επιφάνεια η άνοδος του φασισμού στην χώρα[4]. Αναλογιζόμενος το 1954, τότε που το κίνημα του Μακαρθισμού βρισκόταν στο απόγειό του, την «ψευδο-συντηρητική εξέγερση», ο Richard Hofstadter κατέληγε στο εξής : «Δεν συμμερίζομαι την ανησυχία ενός μεγάλου αριθμού φιλελευθέρων [εδώ, με την αμερικανική έννοια του όρου, εννοείται] οι οποίοι φοβούνται πως αυτή η μορφή αμφισβήτησης μπορεί να πάρει τέτοια έκταση ώστε να κατακλύσει όλες μας τις ελευθερίες και να μας βυθίσει σε έναν εφιάλτη ολοκληρωτισμού. (…) Εντούτοις, σε έναν λαϊκίστικο πολιτισμό όπως ο δικός μας, (…) είναι δυνατό να εκμεταλλευτεί κανείς τις πλέον ακραίες εκδηλώσεις των αισθημάτων της μάζας με σκοπούς ατομικούς και κατανοητό να μπορεί να εγκατασταθεί ένα πολιτικό κλίμα στο οποίο η έλλογη αναζήτηση της ευημερίας και της ασφάλειας να γίνει αδύνατη» [5]. Όποια και να είναι η βαθμίδα ορθότητας της αναφοράς στον φασισμό όπως αυτός έχει συγκροτηθεί ιστορικά, παραμένει το γεγονός ότι, στις μέρες μας, η προσδοκία ενός αυταρχικού και αντιδημοκρατικού τρόπου διακυβέρνησης είναι προφανής. Πρόκειται από δω και στο εξής για ένα συνολικό σύμπτωμα και πιθανότατα για μια συνέπεια της ίδιας της παγκοσμιοποίησης.

Το λαϊκό αίτημα για ένα στιβαρό χέρι

Το πρόσωπο του Ντ. Τ. ικανοποιεί την άνοδο αυτής ακριβώς της λαϊκής προσδοκίας. Διότι, ανεξάρτητα από τις ενδόμυχες πεποιθήσεις του (συνετέλεσε στην εκλογή του Μπιλ Κλίντον) τις οποίες κανείς δεν θα μπορούσε να διαλευκάνει, εκείνο που είναι ολοφάνερο είναι ότι επιδίδεται στην προκειμένη περίπτωση σε μια επιχείρηση μάρκετινγκ. Αυτό δεν σημαίνει πως αυτός ο λόγος της άκρας δεξιάς προορίζεται να παραμείνει χωρίς συνέπειες και χωρίς πραγματικό κίνδυνο για την δημοκρατία. Το θέμα είναι μάλλον να αναγνωρίσουμε το γεγονός ότι μια ολόκληρη μερίδα του εκλογικού σώματος, εκείνη που δοκιμάζεται επειδή έχει απορριφθεί από το «Σύστημα», εύχεται την έλευση ενός θεόσταλτου ανθρώπου, και μάλιστα του απολυταρχικού άρχοντα ο οποίος θα ενσάρκωνε στο ίδιο του το πρόσωπο την σωτηρία, στον οποίο θα άξιζε συνεπώς να αφεθεί πλήρως. Αυτή η στάση υποταγής ως πολιτική της εξέγερσης εμπεριέχει τον πειρασμό της καταστροφής. Ο Raffaele Simone σημειώνει ότι υπεισέρχεται εδώ ένα χαρακτηριστικό του «νέου προλεταριάτου», εκείνου που «περιλαμβάνει από δω και πέρα μονάχα άτομα περιθωριοποιημένα και καταπιεσμένα» : αυτό το προλεταριάτο «θέλει να μπει στο Zeitgeist», δηλαδή «να καταναλώνει όπως οι πλούσιοι» και μπορεί, αν χρειαστεί, «να δείξει τα δόντια του και να διαπνέεται από ένα έντονο πνεύμα καταστροφής» [6].
Αυτό ακριβώς το πνεύμα καταστροφής θα εύρισκε μάλλον ικανοποίηση στο εκλογικό σόου του Ντ. Τ. Ο βάρδος της οικονομικής απορρύθμισης δίνει σάρκα και οστά στην θεματική του ενσαρκώνοντάς την στο πρόσωπο που θέτει επί σκηνής ως κάποιον που εμφανίζει όλα τα σημάδια απορρύθμισης, ως τον κατ’ εξοχήν απελευθερωμένο από κάθε υποτέλεια. Εδώ έγκειται το θαύμα που επιτυγχάνει, και το οποίο περνάει απαρατήρητο από τους σχολιαστές όντας όμως η πηγή της αμηχανίας τους : The Donald είναι το Αντικείμενο που προσφέρεται προς κατανάλωση. Πρόκειται εδώ για Θεία Μετάληψη και το μυστήριο της δράσης της, όπως διδάσκει από πάντα η θεολογία, είναι απύθμενο. Είναι λιγότερο απύθμενο για αυτό που μας απασχολεί εφόσον θεωρούμε ότι το αντικείμενο εδώ περιορίζεται σε μια εικόνα. Η ικανοποίηση που αποκομίζεται από την Θεία Μετάληψη με την εικόνα παραμένει παγιδευμένη στα δίχτυα του θεάματος: του ηθοποιού και του θεατή, του βλέμματος που τους πλήττει. Διότι το προγραμματικό περιεχόμενο του λόγου του Ντ. Τ. είναι καθαρή χίμαιρα. Είναι, κατά συνέπεια, η θωπεία της χίμαιρας ως τέτοιας που ικανοποιεί : της χίμαιρας μιας τάξης πραγμάτων που ξαναγεννιέται μετά την καταστροφή της παλιάς, η προκαταβολική θέαση του αδύνατου που εκπληρώνεται.

Μετάφραση: Ρούλη Χριστοπούλου

[1] Raffaele S., «Το γλυκό Τέρας. Η Δύση κλίνει προς τα δεξιά;», Μιλάνο 2008, γαλλ. μεταφρ. Gallimard, συλλ. Le Débat, 2010.
[2] Hillary-η-σάπια, Ted-ο-ψεύτης, Bernie-ο-τρελλάρας.
[3] Βλ. Paris G., «Ο Ντόναλντ Τραμπ επιτίθεται για μια ακόμη φορά στον “απίστευτα ανέντιμο τύπο”», Le Monde, 1η Ιουνίου 2016, και ανάμεσα σε πολλούς άλλους, Blows Ch. M., « A chill wind blows », NYT, 2 Ιουνίου 2016.
[4] Βλ.κυρίως Kagan R. « This is how fascism comes to America », Washington Post, 18 Μαΐου 2016, Baker P., «Rise of Donald Trump tracks growing debate over global fascism », NYT, 28 Μαΐου 2016 & Bittner J., « Is this the West’s Weimar Moment ?», NYT, 31 Μαΐου 2016.
[5] Hofstadter R., « Το παρανοϊκό στυλ. Θεωρίες συνομωσίας και ριζοσπαστική δεξιά στην Αμερική», Εκδόσεις François Bourin, Παρίσι, 2012, σελ. 118-119.
[6] Raffaele S., «Το γλυκό Τέρας», ό.π., σελ. 90-91.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s